Bệnh nhân ung thư trải qua 5 giai đoạn tâm lý

Đăng bởi Admin vào lúc

Khi đối mặt với ung thư, nhất là khi nghĩ về cái chết treo lơ lửng đâu đó, người ta thường trải qua một số giai đoạn khác nhau như phủ nhận, tức giận, thương lượng, trầm cảm/u uất và cuối cùng là chấp nhận. TS. Lê Văn Hảo, Viện Tâm lý học – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam sẽ phân tích từng giai đoạn của bệnh nhân ung thư và mỗi giai đoạn sẽ có trạng thái tâm lý khác nhau.

Phủ nhận

“Điều này không thể xảy ra với mình được?”. Đối mặt với thực tế gây sốc, trước mất mát có thể xảy ra, phản ứng ban đầu của con người thường là phủ nhận. Điều này có nghĩa là bạn đang cố gắng loại trừ thực tế hoặc mức độ nghiêm trọng của hoàn cảnh thực tế. Bạn bắt đầu suy nghĩ và đưa ra một thực tế sai lệch hoặc một thực tế mà mình mong muốn hơn. Phủ nhận là một cơ chế phòng vệ để né tránh tác động của căn bệnh ung thư

Tức giận

Tâm lý tức giận 

“Tại sao lại là tôi?”, “Điều đó thật không công bằng!”, “Làm sao điều đó có thể xảy ra với tôi được?”, “Sao ông trời lại làm như vậy?”. Trong giai đoạn 2 này, bạn nhận ra rằng thực tế là không thể phủ nhận hay đảo ngược. Vì bạn đang tức giận nên việc chăm sóc bệnh nhân là rất khó khăn đối với tất cả người thân, người chăm sóc hay bác sĩ. Tức giận có thể biểu hiện theo nhiều cách. Bạn có thể tức giận bản thân, tức giận người khác, đặc biệt là có thể tức giận những người rất gần gũi, thân thiết với mình. Người khác rất khó khách quan hay không phán xét khi giao tiếp với bạn vì bạn đang tức giận. Sự tức giận của bạn xuất phát từ buồn khổ khi bị chẩn đoán ung thư hay bất cứ căn bệnh hiểm nghèo nào khác.

Thương lượng

Giai đoạn 3 này có liên quan đến hy vọng như: “Nhưng mình vẫn sẽ làm được nhiều thứ trong một số năm nữa!”, “Mình sẽ dành những năm tháng tiếp theo để…nếu…”. Thông thường, các thương lượng với số phận kiểu như vậy là nhằm để trao đổi giữa một bên là có thể sống lâu hơn và một bên là sự thay đổi bước ngoặt trong lối sống. Về mặt tâm lý, bạn đang nói rằng “mình hiểu là mình sẽ chết, nhưng mình sẽ làm một điều gì đó để có thể kéo dài thời gian…”.

Trầm cảm

“Mình quá buồn khổ, vậy bận tâm đến các thứ khác để làm gì cho mệt thêm?”, “Bệnh ung thư cơ mà, bó tay thôi!”. Trong giai đoạn 4 này, bạn bắt đầu hiểu rõ hơn về khái niệm hiện sinh, có khi cho rằng cuộc sống như là vô nghĩa. Mọi thứ bắt đầu mất dần ý nghĩa kể cả những thứ đã từng rất quí giá với bạn. Vì vậy, với tư cách là bệnh nhân, bạn có thể trở nên rất ít nói, im lặng, từ chối sự thăm hỏi, quan tâm, chăm sóc của người thân, bạn bè. Bạn có thể khóc nhiều và buồn tủi kéo dài.Đôi khi ý tưởng tự vẫn có thể xuất hiện trong đầu, thậm chí không chỉ là ý tưởng mà còn có cả kế hoạch nữa.Trầm cảm có thể tác động tới khoảng 10-25% bệnh nhân ung thư (Chochinov, H . M .,1994). Quá trình này làm bạn tách rời với những điều hay những người bạn đã từng yêu quí, gần gũi, có lẽ là để né tránh, để không bị sang chấn thêm nữa. Về mặt nào đó, đây cũng là một dạng chấp nhận nhưng không có sự gắn bó về cảm xúc. Cảm thấy buồn bã, sợ hãi và bất định khi trải qua giai đoạn này là điều tự nhiên đối với con người. Trạng thái u buồn như vậy cho thấy bạn đã bắt đầu chấp nhận tình cảnh thực tế. Thường thì đây là con đường rất tốt để bạn tiến gần hơn hay chuyển sang giai đoạn thứ 5. Một số người mắc kẹt ở giai đoạn này và không thể đi tiếp.

Chấp nhận

“Rồi sẽ ổn thôi!”, “Mình có thể không chiến thắng, nhưng có thể chuẩn bị sẵn sàng” “Mình sẽ ra đi vào một lúc nào đó, nhưng mình vẫn có thể làm cho những năm tháng còn lại có ý nghĩa đối với mình và người thân hay xã hội”. Ở giai đoạn này, con người chấp nhận chung sống cùng với thực tế. Bạn nhận ra bản chất của cuộc sống là hữu hạn. Chúng ta không được lựa chọn là sống đến năm bao nhiêu tuổi, nhưng chúng ta lại hoàn toàn có thể lựa chọn sống như thế nào, kể cả khi thời gian không còn nhiều. Lúc này bạn thường có cái nhìn bình tĩnh, hay hồi tưởng quá khứ, có một tâm trí ổn định và sẵn sàng đi tiếp.

Như thế, các giai đoạn trên đây giúp bạn và gia đình hiểu rõ về quá trình mà bệnh nhân ung thư có thể trải qua, và bạn cùng người thân có thể giúp chính mình chuyển sang giai đoạn tiếp theo hơn là bị mắc kẹt trong một giai đoạn nào đó. Trong các giai đoạn khác nhau, người thân hay người chăm sóc cũng cần có các kỹ năng giao tiếp phù hợp, mang tính chất thấu hiểu và hỗ trợ để giúp người bệnh. Lưu ý rằng, có người trải qua hầu hết các giai đoạn vừa nêu, nhưng cũng có người khá bình tĩnh và tìm được ý nghĩa hay giá trị trong cuộc sống chỉ một thời gian ngắn sau khi bị ung thư.

TS. Lê Văn Hảo

Viện Tâm lý học – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Bài viết được trích trong cuốn sách “Bệnh ung thư – nhận biết, dự phòng và chiến thắng

Bình luận
Nội dung này chưa có bình luận, hãy gửi cho chúng tôi bình luận đầu tiên của bạn.
VIẾT BÌNH LUẬN

Scroll To Top